Wystawa „Artyści generała Władysława Andersa z Wilna i z Wileńszczyzny”
![Mat. prom. organizatorów](http://wilnoteka.lt/files/imagecache/article_node_view/images/article/field_picture/1_pazdziernika_2021_-_1428/Untitled.jpg)
„Bo nie ma ziemi wybieranej. Jest tylko ziemia przeznaczona” – pisał w wierszu „Ktokolwiek jesteś bez ojczyzny”, urodzony w Drohobyczu, a zmarły na emigracji w Londynie, klasyk literatury polskiej XX wieku – poeta, prozaik i eseista Kazimierz Wierzyński.
Dla rzeszy Polaków – politycznych uchodźców po II wojnie światowej, w tym dla artystów plastyków – którzy w wyniku drugiej wojny światowej musieli pozostać na emigracji, „ojczyzna, którą znali, przestała istnieć”. Jak pisał Adam Walaszak, „przecięta linią Curzona i w swojej dawnej części całkowicie niedostępna, albo nieistniejąca ze względu na zmieniony ustrój – Polska się rozpłynęła. Wyrwano im ją. Na emigracji, skoro powrót do kraju rodzinnego był niemożliwy, należało przenieść ojczyznę w miejsce zamieszkania. Jednocześnie pozostawiona (w sensie: opuszczona) ojczyzna, stawała się – niemal naturalnie – coraz bardziej mitologiczna”.
Po wybuchu drugiej wojny światowej i na skutek pojałtańskiego podziału Europy, na emigracji – zarówno w krajach europejskich, jak i pozaeuropejskich, zaczęły kształtować się polskie środowiska plastyczne – skupiające malarzy, rzeźbiarzy i grafików. W czasie wojny, pomimo niesprzyjających warunków, artyści plastycy tworzyli w nieludzkich warunkach sowieckich więzień i łagrów, niemieckich oflagów i stalagów oraz na liniach frontu i przemarszu wszystkich formacji Polskich Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonujących w latach 1940–1947 na obczyźnie i podległych Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i Naczelnemu Wodzowi z siedzibą w Londynie.
Po wojnie, najbardziej jednorodną grupę pośród polskich artystów malarzy w Londynie, zarówno pod względem formalnym, jak i stylistycznym, stworzyli studenci Szkoły Malarstwa Sztalugowego i Grafiki Użytkowej, którą do życia powołał Marian Bohusz-Szyszko. W 1945 roku, dzięki przychylności Generała Władysława Andersa, przy 2 Korpusie Wojska Polskiego stacjonującym wówczas pod Rzymem, ten absolwent krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, a wcześniej student Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, za przychylnością generała Władysława Andersa, w Cecchignoli pod Rzymem zorganizował Szkołę Malarską, w której skład weszli artyści polscy oraz ówcześni studenci rzymskiej Accademia delle Belle Arti – żołnierze 2 Korpusu.
I chociaż od 1947 roku, już po przemieszczeniu się z Włoch do Anglii, szkołę Bohusza tworzył zawsze zespół uczniów w różnym wieku i różnych narodowości, to aż do śmierci Bohusza w 1995 roku szkoła zachowała całkowicie polski charakter. Tutaj miały miejsce, przez blisko 50 lat, „powołania malarskie” ponad stu kolejnych artystów. A umiłowanie i łączność duchowa Mariana Bohusza-Szyszki z Wileńszczyzną – wielokrotnie trafiały na podatny grunt, zwłaszcza w obszarze tematyki prac u tych uczniów którzy, jak on, z Kresów się wywodzili.
Upamiętnieniu żołnierzy artystów służy przygotowana przez Fundację „Towarzystwo Projektów Edukacyjnych” wystawa „Artyści generała Władysława Andersa z Wilna i z Wileńszczyzny” poświęcona ich sylwetkom oraz genezie i szlakowi bojowemu Armii Andersa.
Poznamy wyjątkowe losy następujących postaci:
- Marian Bohusz-Szyszko (1901-1995)
- Halina Sukiennicka (1906-1998)
- Halima Nałęcz (1914-2008)
- Wojciech Falkowski (1930-2015)
- Jan Wieliczko (1919-1999)
- Janina Baranowska (1925-)
- Janusz Eichler (1923-2002)
- Jan Marian Kościałkowski (1914-1977)
Swoistym dopełnieniem przedsięwzięcia będą prezentacja filmu „Artyści Andersa” w reż. Rafała Brylla oraz wykład prof. dra hab. Jana Wiktora Sienkiewicza (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu).
Wystawa „Artyści generała Władysława Andersa z Wilna i z Wileńszczyzny”
Dom Kultury Polskiej w Wilnie
15 października 2021 r., godz. 17.30