W Krakowie poświęcono odnowiony ołtarz Wita Stwosza


Na zdjęciu: fragment ołtarza Wita Stwosza w bazylice Mariackiej w Krakowie, fot. ekai.pl
Odnowiony ołtarz Wita Stwosza w niedzielę, 15 sierpnia, podczas uroczystości odpustowych w krakowskiej bazylice Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, poświęcił metropolita krakowski abp Marek Jędraszewski. Renowacja ołtarza trwała 6 lat, a jego budowa pod koniec XV wieku – 12 lat i kosztowała 2 808 florenów, czyli równowartość rocznego budżetu Krakowa. Dzieło jest najdoskonalszą artystycznie zachowaną późnogotycką nastawą ołtarzową typu szafiastego w Europie.


„Ta swoista Biblia z lipowego drewna, z dwustu rzeźbami i tysiącami detali snycerskich wskazuje na chrześcijański porządek życia według łaski i błogosławieństw, które odkrywamy u Syna Bożego i Najświętszej Maryi Panny – mówił podczas uroszystości ks. Dariusz Raś, podkreślając, że ołtarz Mariacki przeżywał razem z Polakami ich losy. Proboszcz parafii Mariackiej wspomniał tułaczy i wojenny 
los ołtarza, gdy został zagrabiony przez hitlerowców w 1939 r. Został odnaleziony przez aliantów w bunkrach zamku w Norymberdze. Później przez jedenaście lat był ,,internowany” w ramach prześladowań chrześcijaństwa, a do macierzystego kościoła powrócił dopiero w roku 1957. Ks. D. Raś zaznaczył, że niedzielna uroczystość jest też okazją do dziękczynienia za wiele lat wysiłku konserwatorskiego i badawczego.

W czasie homilii metropolita krakowski abp Marek Jędraszewski przypomniał, że budowa ołtarza trwała 12 lat od roku 1477 do 1489 i kosztowała 2808 florenów, czyli równowartość rocznego budżetu Krakowa. Retabulum ma wymiary 11 na 13 metrów i tym samym jest największą w Europie późnogotycką nastawą ołtarzową, na którą składa się ponad 200 figur wyrzeźbionych z litych kloców lipowych. Rozpoczętej w 2015 roku renowacji ołtarza podjął się Międzyuczelniany Instytut Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki warszawskiej i krakowskiej ASP pod kierunkiem prof. Jarosława Adamowicza.

Prace zakończyły się w lutym 2021 r. i kosztowały blisko 14 mln zł. W finansowaniu partycypowały Kancelaria Prezydenta RP (73 proc.), Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (15 proc.), Gmina Miejska Kraków (8,5 proc.) i parafia pw. Wniebowzięcia NMP w Krakowie (4 proc.). W imieniu Archidiecezji Krakowskiej abp M. Jędraszewski podziękował wszystkim, którzy ,,zrozumieli, jak wielkie to jest dzieło i jak konieczne dla Kościoła, a także dla naszej ojczyzny”.

Zwracając uwagę na realizm postaci i szczegółów życia, mody czy wykorzystywanych wówczas narzędzi, metropolita krakowski nazwał Wita Stwosza ,,ilustratorem Krakowa końca XV w.”. Arcybiskup zaznaczył także, że mistrz z Norymbergi w swoim dziele zawarł uniwersalne przesłanie, że każdy człowiek ochrzczony powołany jest do zbawienia wiecznego. „Rodzimy się do nowego nieba i do nowej ziemi z tego świata i ten świat – taki jaki on jest – musi być przenikany przez nas wiarą, nadzieją i miłością” –  mówił metropolita.

„Stając przed odnowionym, jakże wspaniałym ołtarzem genialnego Wita Stwosza, rozważając tajemnicę chwały Najświętszej Maryi Panny odkrywamy raz jeszcze siłę wezwania, które kieruje do nas Apostoł Narodów – wolą Bożą jest wasze uświęcenie – jesteście powołani do świętości” – zakończył arcybiskup.


Odnowieniu poddano elementy konstrukcyjne, rzeźby i zdobienia snycerskie. W wyniku prac odsłonięta została ich pierwotna kolorystyka. Ołtarz oczyszczono z zabrudzeń, przemalowań, retuszy i uzupełnień pochodzących sprzed 500 lat.

Ołtarz przedstawia życie Najświętszej Maryi Panny i Jezusa w 21 scenach. Główna szafa przedstawia Zaśnięcie NMP oraz Jej Wniebowzięcie. W szczycie znajduje się koronacja Matki Jezusa w niebie, a w podstawie ołtarza umieszczono dodatkowo drzewo Jessego, czyli genealogię rodu Maryi.

Zmienione są odcień błękitu tła w kwaterach i w szafie głównej ołtarza, układ drugoplanowych postaci w głównej scenie oraz kolor obramowania poszczególnych kwater – to teraz czerwień cynobrowa.

Konserwatorzy dążyli do tego, by jak najbardziej zbliżyć się do oryginału z czasów Wita Stwosza, odsłonić gotycką kolorystykę szat i karnacji postaci, by zbliżyć się do tego, co mogli oglądać nasi przodkowie w średniowieczu. Pracowali nad ponad 200 figurami, z których największe miały ponad 3 metry wysokości i ważyły 250 kilogramów. Oczyścili kilka tysięcy elementów snycerskich.

Prace przy renowacji arcydzieła Wita Stwosza wzbudziły zainteresowanie znawców jego twórczości m.in. z Monachium, Frankfurtu i Florencji. W projekcie brały udział m.in. Wojskowa Akademia Techniczna w Warszawie i Polska Akademia Nauk.

Ołtarz Wita Stwosza jest najcenniejszym zabytkiem bazyliki Mariackiej. Wykonany został w latach 1477-1489, a ufundowany przez patrycjat i mieszczaństwo krakowskie. Dzieło jest najdoskonalszą artystycznie zachowaną późnogotycką nastawą ołtarzową typu szafiastego w Europie.

Na podstawie: KAI