Prawo gwarantuje ochronę polskiej mniejszości
Agnieszka Tomczyk, 5 września 2012, 10:57
![Flagi Polski i Litwy, fot. wilnoteka.lt](http://wilnoteka.lt/files/imagecache/article_node_view/images/article/field_picture/Flaga_Litwy_i_Polski_fot_wilnoteka.jpg)
Flagi Polski i Litwy, fot. wilnoteka.lt
Wiele regulacji prawnych, zawartych choćby w polsko-litewskim Traktacie o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy z 26 kwietnia 1994 r., zobowiązuje władze w Wilnie do respektowania praw mniejszości polskiej, zamieszkującej Republikę Litewską. Tymczasem polityce elit rządzących towarzyszą działania dyskryminacyjne w dziedzinie ochrony praw mniejszości narodowych, co jest niezgodne z treścią umów międzynarodowych, których Litwa jest sygnatariuszem. Owe działania skupiają się przede wszystkim na uchwalaniu ustaw oświatowych, które już na początku lat 90. wymuszały na samorządach likwidację małych placówek edukacyjnych, a obecnie w 2012 r. wyraźnie ograniczają polskim szkołom możliwość swobodnego posługiwania się językiem ojczystym w programie nauczania. W imię poprawy jakości obustronnych relacji oraz bezpieczeństwa międzynarodowego konieczne jest przestrzeganie przez władze wileńskie zobowiązań prawnych.
Pierwsze kroki w tej mierze poczynione zostały już po rozpadzie bloku sowieckiego, kiedy to Litwa jako niepodległe państwo zaczęła zdobywać uznanie społeczności światowej. Po nawiązaniu stosunków dyplomatycznych z Polską (5 września 1991 r.), poprzedzonym wymianą listów między szefami obu dyplomacji, w dniu 13 stycznia 1992 r. przyjęto Deklarację o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy, której przypieczętowaniem stał się wspomniany wcześniej Traktat z kwietnia 1994 r. Podpisanemu w Winie dokumentowi towarzyszyły zapewnienia obu stron o przestrzeganiu praw człowieka, podstawowych swobód oraz wzajemnym poszanowaniu integralności państwowej i suwerenności. Traktat regulował zarówno kwestie ochrony praw mniejszości zamieszkujących oba państwa, ze sprecyzowaniem praw oraz gwarancji ich przestrzegania, jak również definiował cechy stanowiące o przynależności do mniejszości narodowej. Wszystkie te zagadnienia znajdują swój wyraz w pięciu artykułach Traktatu (art. 13-17), odnoszących się bezpośrednio do praw mniejszości narodowych. W myśl ust. 3 art. 13: „(…) przynależność do mniejszości narodowej jest sprawą indywidualnego wyboru dokonywanego przez osobę i nie mogą z tego wynikać dla niej żadne negatywne następstwa”. Na tym tle, nieprzestrzeganie przez Litwę postanowień traktatowych widoczne jest chociażby w niekorzystnej dla Polaków decyzji tamtejszego Sądu Konstytucyjnego dotyczącej pisowni nazwisk. Tymczasem kolejne zapisy dokumentu wyraźnie wskazują prawo mniejszości do: swobodnego posługiwania się językiem ojczystym w sferze prywatnej i publicznej; dostępu do informacji w owym języku oraz ich rozpowszechniania i wymiany, a także posiadania własnych środków masowego przekazu; nauczania języka mniejszości narodowej i pobierania nauki w tym języku oraz posługiwania się imionami i nazwiskami w brzmieniu języka mniejszości narodowej. Ponadto mniejszościom stanowiącym znaczną część ludności danego regionu w obu państwach Traktat gwarantuje możliwość nauczania ich kultury, historii, języka ojczystego i posługiwania się nim aż do szczebla szkoły średniej.
Kwestia ochrony praw polskiej mniejszości na Litwie znajduje swoje regulacje również w Międzynarodowych Paktach Praw Człowieka, Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, dokumentach Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz Konwencji Ramowej o Ochronie Mniejszości Narodowych, którą państwo litewskie ratyfikowało w 2000 r. Jej zapisy jednoznacznie odnoszą się do spornych kwestii, stanowiąc, że: „(…) każda osoba należąca do mniejszości narodowej ma prawo do swobodnego używania, bez jakiejkolwiek ingerencji, jego/jej języka mniejszości, zarówno prywatnie, jak i publicznie, ustnie oraz pisemnie. Na obszarach zamieszkałych tradycyjnie lub w znaczącej ilości przez osoby należące do mniejszości narodowej, o ile osoby te tego sobie zażyczą, i tam, gdzie takie życzenie odpowiada rzeczywistym potrzebom, Strony będą starać się zapewnić, na tyle, na ile to możliwe, warunki, które umożliwią używanie języka mniejszości w stosunkach pomiędzy tymi osobami a organami administracyjnymi.” Ponadto ustawodawstwo unijne wyraźnie podkreśla, że każdy członek mniejszości narodowej może swobodnie posługiwać się swym ojczystym imieniem i nazwiskiem oraz umieszczać znaki, napisy w języku mniejszości. Na terytoriach o znaczącym odsetku liczby ludności należącej do danej mniejszości narodowej, władze zobowiązują się do umieszczania w języku tej mniejszości nazw miejscowości oraz innych lokalnych, tj. publicznych, oznakowań.
Niewypełnianie przez władze w Wilnie postulatów gwarantujących ochronę praw polskiej mniejszości na Litwie kładzie się cieniem na wzajemne relacje między państwami. Nieprzestrzeganie zobowiązań dotyczy przede wszystkim litewskiego ustawodawstwa, które w nowelizacji z 17 marca 2011 r. przyczyniło się do wspomnianego już osłabienia polskiej oświaty, zakazu pisowni nazwisk oraz nazw ulic w języku polskim, a nawet ograniczenia praw wyborczych polskiej mniejszości poprzez niekorzystne dla niej ustalanie granic okręgów do głosowania. Zaznacza się tu wyraźna asymetria. Prawa ludności litewskiej, tak licznie zamieszkującej chociażby polski Puńsk, są w pełni przestrzegane. W mieście obowiązuje bowiem zapis nazw w ich języku rodzimym, a dzieci cieszą się możliwością nauki z wykładowym językiem litewskim do poziomu szkoły średniej. Niestety polska mniejszość nie może liczyć na podobne prawa ze strony władz w Wilnie.
W myśl podpisanych porozumień, kres utrzymującemu się impasowi na linii mniejszość polska a litewski rząd położyć może respektowanie przez elity rządzące praw przysługujących Polakom. W tej mierze konieczne są również niesłabnące wysiłki polskich polityków w staraniach o egzekwowanie litewskich zobowiązań. Polacy na Litwie zabiegają o to, aby prawa mniejszości, należące do podstawowego katalogu praw obywatelskich, stanowiły wspólną troskę władz i obywateli, zaś władze Polski i Litwy wskazują na łączące oba państwa strategiczne partnerstwo. Czy zatem w kwestii ochrony praw polskiej mniejszości również zwycięży idea współpracy?
Na podstawie:
1. Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Litewską o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy, sporządzony w Wilnie dnia 26 kwietnia 1994 r. (Dz.U.1995.15.71), http://www.lex.pl/du-akt/-/akt/dz-u-1995-15-71 (dostęp: 30.07.2012)
2. M. Wołłejko, Sytuacja mniejszości polskiej na Litwie a relacje polsko-litewskie, www.bbn.gov.pl/download.php?s=1&id=7013 (dostęp: 25.07.2012)
3. Konwencja ramowa o ochronie mniejszości narodowych, sporządzona w Strasburgu 1 lutego 1995 r. ( Dz.U. z 2002 r. Nr 22, poz. 209, art. 10), http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20020220209
4. Joanna Hyndle-Hussein, Fiasko litewsko-polskich negocjacji w sprawie zmian w ustawie o oświacie, BEST Ośrodek Studiów Wschodnich, 12/2011, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/best/2011-12-07/fiasko-litewskopolsk...
Komentarze
#1 http://www.znadwilii.lt/salon
http://www.znadwilii.lt/salon_polityczny/20120907/waldemar-tomaszewski
"Mamy spore szanse otrzymania nawet do dziesięciu procent głosów w wyborach sejmowych" - powiedział lider AWPL.
Waldemar Tomaszewski dodał, że już jest ostatecznie zatwierdzona lista kandydatów do parlamentu która dzisiaj a najpóźniej w niedzielę zostanie przedstawiona do Głównej Komisji Wyborczej.
Gość naszego "SP" ostro skrytykował prozpoycję utworzenia funduszu rozowoju Wuleńszczyzny. "Jest to typowy chwyt przedwyborczy konserwatystów, i nic dobrego z tego pomysłu nie wyniknie" - powiedział Waldemar Tomaszewski.
#2 I am proud to be Polish in
I am proud to be Polish in Lithuania. Down with hatred and xenophobia.
#3 Cieszy godność i postawa
#4 korekta: Antypolska polityka
korekta:
Antypolska polityka lt władz powoduje rezonans.- To naturalne,że młodzi Polacy na LT wypowiadają się bez lęku, takie są prawa demokracji:
Najnowszy artykuł w http://polskamlodziezwilna.blogspot.com/
#5 Antypolska polityka lt władz
Antypolska polityka lt władz powoduje rezonans.- To naturalne,że młodzi Polacy na LT wypowiadają się bez lęku, takie są prawa demokracji:
Najnowszy artykuł w shttp://polskamlodziezwilna.blogspot.com/
#6 Niestety , Jur ma rację .
#7 Ten kierunek działań