30 lat temu odbyły się pierwsze częściowo wolne wybory parlamentarne w powojennej Polsce


Fot. PAP/M. Macierzyński
30 lat temu, 4 czerwca 1989 r., na mocy porozumień między władzami PRL a częścią opozycji odbyły się częściowo wolne wybory do sejmu oraz całkowicie wolne do senatu. Zwycięstwo „Solidarności” otworzyło nową epokę w najnowszych dziejach Polski oraz wpłynęło na proces upadku komunizmu w Europie Środkowej.




4 czerwca 1989 r. odbyła się I tura wyborów do sejmu i senatu. W wyborach do senatu kandydaci Komitetu Obywatelskiego uzyskali 92 mandaty, strona koalicyjna ani jednego. Z kolei w wyborach do sejmu „Solidarność” zdobyła 160 ze 161 możliwych do zdobycia miejsc. Kandydaci koalicyjni z 299 przysługujących im mandatów uzyskali zaledwie trzy. Natomiast na 35 kandydatów z listy krajowej, na której znajdowali się czołowi przedstawiciele koalicji rządowej, tylko dwaj otrzymali ponad 50 proc. głosów, co zgodnie z ordynacją oznaczało, że pozostali zostali wyeliminowani, a 33 mandaty poselskie będą nieobsadzone.

Wybory zakończyły się zwycięstwem „Solidarności”, którego rozmiary zaskoczyły nie tylko komunistów, lecz i stronę opozycyjną. Rozczarowaniem była stosunkowo niska frekwencja, która w zależności od regionu wynosiła od 71 do 53 proc. Największe poparcie uzyskali kandydaci „S” w województwach południowo-wschodnich oraz na Dolnym Śląsku; stosunkowo najmniejsze na zachodzie, m.in. w województwie zielonogórskim.

II tury wyborów odbyła się 18 czerwca 1989 r. Do urn wyborczych udało się tylko 25 proc. uprawnionych. „S” zdobyła jedyny brakujący jej mandat poselski oraz 7 z 8 pozostałych do obsadzenia mandatów senatorskich. Strona rządowa miała 294 zapewnione mandaty w sejmie.

Kandydaci „Solidarności” uzyskali w wyborach 260 miejsc w 560-osobowym Zgromadzeniu Narodowym. Wynik ten przy chwiejnej postawie „stronnictw sojuszniczych” – ZSL i SD – mógł oznaczać poważne problemy przy wyborze na stanowisko prezydenta PRL gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Ostatecznie Zgromadzenie Narodowe wybrało go większością jednego głosu.

Kolejne tygodnie pokazały, że zwycięstwo „S” pozwoliło doprowadzić do powołania na stanowisko szefa Rady Ministrów Tadeusza Mazowieckiego. Ukoronowaniem zwycięstwa z 4 czerwca było uzyskanie przez premiera wotum zaufania: 24 sierpnia 1989 r. zdobył poparcie 378 posłów spośród 423 biorących udział w głosowaniu.

W ramach obchodów 30-lecia pierwszych częściowo wolnych wyborów w różnych miastach na terenie całej Polski odbędą się okolicznościowe wydarzenia. W archikatedrze św. Jana Chrzciciela rozpoczęła się uroczysta msza św. w intencji ojczyzny, inaugurująca obchody 30. rocznicy wolnych wyborów do senatu. Przewodniczy jej metropolita warszawski kard. Kazimierz Nycz, który wygłosi okolicznościową homilię. 

Uroczyste, 80. posiedzenie Senatu RP zapowiedział marszałek senatu Stanisław Karczewski. Marszałek sejmu Marek Kuchciński weźmie udział w uroczystościach zorganizowanych przez Instytut Pamięci Narodowej oddział w Rzeszowie. 

Przed Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku stanął okrągły stół wykonany na specjalne zamówienie, przy którym może usiąść około stu osób. Będzie on przestrzenią do wielu rocznicowych zdarzeń, w tym warsztatów i debat.

Wybory z 4 czerwca 1989 r. uważane są za symboliczny początek Jesieni Narodów, czyli procesu rozpadu rządów komunistycznych w Europie Środkowo-Wschodniej.

Na podstawie: PAP, IAR, pl.wikipedia.org